کمربند تکواندو

کمربند (띠، تی) نواری پارچه‌ای است که روی لباس به کمر بسته می‌شود. رنگ آن درجه پوشنده را نشان می‌دهد: کمربندهای رنگی درجه‌های گوپ و کمربندهای مشکی درجه‌های دان را مشخص می‌کنند.^[4] خود درجه‌ها در کمربندها و درجه‌ها آمده‌اند. این صفحه به خاستگاه کمربندها، آنچه درباره معنی آنها گفته می‌شود، شیوه بستن آنها و آیین‌های پیرامونشان می‌پردازد.

کمربندها از کجا آمدند #

رتبه‌بندی با کمربند از جودو آغاز شد. کانو جیگورو نظام رتبه را در ۱۸۸۳ معرفی کرد و نخستین درجه‌های دان به شاگردانش سایگو شیرو و تومیتا تسونه‌جیرو داده شد.^[1] کانو در دهه ۱۸۸۰ برای نخستین بار از رنگ کمربند به‌طور نظام‌مند برای نشان دادن رتبه استفاده کرد؛ پیش از آن مکتب‌های قدیمی‌تر ژاپنی معمولاً فقط گواهی رتبه می‌دادند. نخستین کمربندها اوبی پهن بودند و چون شاگردان با کیمونو تمرین می‌کردند فقط سفید و مشکی به کار می‌رفت.^[2] نظام گسترده‌تر کمربندهای رنگی برای درجه‌های پایین‌تر در اوایل دهه ۱۹۰۰ آمد،^[1] و روایت‌ها درباره معرفی‌کننده آن فرق دارند؛ یک تاریخچه آن را به میکینوسکه کاوایشی نسبت می‌دهد.^[5]

بنیان‌گذاران چند کوان کره‌ای کاراته یا جودوی ژاپنی آموخته بودند که این نظام در آنها از پیش وجود داشت (به تاریخ تکواندو نگاه کنید). منابع نقل‌شده در اینجا ثبت نمی‌کنند که هر کوان چه زمانی کمربند یا رنگ را پذیرفت.

داستان کمربندی که تیره می‌شود #

داستانی رایج می‌گوید شاگردی با یک کمربند سفید آغاز کرد، هرگز آن را عوض نکرد و سال‌ها عرق و ساییدگی آن را تا مشکی تیره کرد و با ساییدگی بیشتر به خاکستری کم‌رنگ یا نقره‌ای رساند. این داستان در هنرهای رزمی بسیاری گفته می‌شود و معمولاً برای توضیح اینکه چرا رنگ کمربند بازتاب تمرین طولانی است مطرح می‌شود.

این داستان بخشی از تاریخ مستند رتبه نیست. روایت‌های مربوط به کمربند مشکی و رتبه در جودو رنگ کمربند را نظامی معرفی‌شده توسط کانو توصیف می‌کنند و از این داستان سخنی نمی‌گویند.^[1]^[2] یک تاریخچه کمربندها آن را افسانه‌ای می‌نامد که «خاستگاه واقعی بستن پارچه رنگی به کمر نیست».^[5]

رنگ‌ها و آنچه درباره معنی آنها گفته می‌شود #

سازمان‌ها و مدارس گوناگون ترتیب‌های رنگی متفاوتی دارند. ITF برای هر رنگ در ترتیب خود معنایی منتشر می‌کند:^[3]

رنگ	معنی بر پایه ITF
سفید	بی‌گناهی؛ نداشتن دانش پیشین از تکوان‌دو، مانند یک مبتدی
زرد	زمینی که گیاه از آن می‌روید و ریشه می‌دواند، همچنان‌که بنیاد تکوان‌دو نهاده می‌شود
سبز	رشد گیاه، هنگامی که مهارت‌ها شکل می‌گیرند
آبی	آسمان و آسمان‌ها، که با پیشرفت تمرین درخت به‌سوی آن می‌روید
قرمز	خطر: هشدار به شاگرد برای مهار خویش و هشدار به رقیب برای دور ماندن
مشکی	نقطه مقابل سفید، نشانه پختگی و مهارت و ناپذیرفتن تاریکی و ترس از سوی دارنده

صفحه ITF همچنین می‌گوید مشکی، قرمز و آبی در سلسله‌های کوگوریو و سیلا نشانه سطوح سلسله‌مراتب بودند.^[3] صفحه ITF تنها اظهار سازمانی درباره معنی رنگ‌هاست که در اینجا نقل شده است. رنگ‌های میان سفید و مشکی از مدرسه‌ای به مدرسه دیگر فرق می‌کنند.

شیوه بستن کمربند #

کمربند روی کت در کمر بسته می‌شود و گره در میانه جلو قرار می‌گیرد.

تعداد دور. بیشتر مدارس کوکیوون و تکواندوی جهانی کمربند را دو بار دور کمر می‌پیچند، در حالی که مدارس ITF یک بار می‌پیچند.^[8] ITF ثبت می‌کند که نشستی ویژه در ۱ ژوئیه ۱۹۸۵ تصمیم گرفت کمربند یک بار پیچیده شود و سه معنی برای آن می‌آورد: دنبال کردن یک هدف پس از تعیین آن، خدمت به یک استاد با وفاداری استوار و کسب پیروزی با یک ضربه.^[3]
گره. گره مربع تخت (گره ریف) که چنان محکم کشیده می‌شود که تخت بنشیند.^[8]
دو سر. هر دو سر هم‌اندازه آویزان می‌شوند.^[8] کمربندی که برای تعداد دور انتخاب‌شده بیش از حد بلند یا کوتاه باشد یکنواخت بسته نمی‌شود و یک دور به کمربند کوتاه‌تری از دو دور نیاز دارد.^[8]
نام‌ها و نشانه‌ها. نام‌های دوخته‌شده، درجه‌ها و نشان مدرسه یا سازمان بر پایه رسم مدرسه روی کمربند می‌آیند. سازندگان کمربند توصیه می‌کنند از مربی بپرسید کدام سر آنها را دارد، چون مدارس فرق دارند.^[8]

سنت‌های آموزشی #

بسیاری از مدارس توضیح‌هایی درباره کمربند منتقل می‌کنند که در متن‌های منتشرشده ITF که در بالا نقل شد نیامده است. مربیان در برخی مدارس می‌آموزند که دو نیمه کمربند نماد ذهن و تن‌اند، گره آنها را به هم می‌پیوندد و کمربند در میانه بدن می‌نشیند زیرا این دو باید در تعادل بمانند: ذهن نیرومند نمی‌تواند تن ضعیف یا بیمار را نگه دارد و تن نیرومند به‌تنهایی بدون ذهنی منضبط می‌تواند فاسد شود. اینها آموزه‌هایی‌اند که در مدارسِ دارنده‌شان دست‌به‌دست شده‌اند و قانون هیچ سازمانی نیستند.

نشستن کمربند #

به برخی شاگردان آموخته می‌شود که هرگز کمربندشان را نشویند، به این باور که کمربند رنج، حافظه و تجربه تمرین را در خود نگه می‌دارد و شستن آنها را می‌شوید. یک تمرین‌کننده چنین می‌گوید: «وقتی کسی کمربندش را می‌شوید، در واقع همه فنون و مهارت‌ها را می‌شوید.»^[6] این باور در هنرهای رزمی گوناگون دیده می‌شود و تمرین‌کنندگان درباره آن اختلاف دارند. برخی آن را رسمی متأخر یا غربی توصیف می‌کنند، نه رسمی سنتی کره‌ای یا ژاپنی،^[9] و یک نویسنده هنرهای رزمی که دنبال خاستگاه آن گشت فقط پاسخ «سنت» را یافت.^[7] در اینجا هیچ قاعده سازمانی درباره شستن کمربند نقل نشده است.